ჟოზეფინ ბეიკერი - ქალი, რომელმაც სცენიდან წინააღმდეგობის მოძრაობამდე გაიარა გზა - Marao
ჟოზეფინ ბეიკერი - ქალი, რომელმაც სცენიდან წინააღმდეგობის მოძრაობამდე გაიარა გზა
ჟოზეფინ ბეიკერის სახელი დღესაც ასოცირდება ბრწყინვალე სცენასთან, ჯაზთან, პარიზთან და 1920-იანი წლების თავისუფალ სულთან. თუმცა ქალი, რომელსაც მილიონობით ადამიანი ცეკვისა და სიმღერის გამო იცნობდა, გაცილებით უფრო რთული და საინტერესო ფიგურა იყო.
ჟოზეფინ ბეიკერი, იგივე ფრედა ჟოზეფინ მაკდონალდი, 1906 წლის 3 ივნისს მისურის შტატის ქალაქ სენტ-ლუისში დაიბადა. ის ღარიბ ოჯახში გაიზარდა და ბავშვობიდანვე იცოდა, რას ნიშნავდა სიღარიბე და რასობრივი დისკრიმინაცია. ადრეული ასაკიდან მუშაობდა, მოგვიანებით კი ცეკვა მისი გადარჩენის გზად იქცა.
ამერიკიდან პარიზამდე - ერთი გადაწყვეტილება, რომელმაც ყველაფერი შეცვალა
ახალგაზრდა ჟოზეფინმა ჯერ ამერიკულ სცენაზე სცადა ბედი. ნიუ-იორკში მოხვედრის შემდეგ მისი კარიერა სწრაფად განვითარდა, მაგრამ ნამდვილი გარდატეხა 1925 წელს მოხდა, როდესაც ის პარიზში ჩავიდა.
საფრანგეთში ბეიკერი „La Revue Nègre“-ის ვარსკვლავი გახდა. მისი ენერგიული, თამამი და იმ დროისთვის სრულიად განსხვავებული გამოსვლები პარიზულ საზოგადოებას მალევე მოეწონა. განსაკუთრებით ცნობილი გახდა მისი ცეკვები, მათ შორის საკულტო გამოსვლა ბანანის ქვედაბოლოში.
დღეს ეს ფოტოები შეიძლება უბრალოდ 1920-იანი წლების ეგზოტიკურ სცენად აღიქმებოდეს, თუმცა ბეიკერისთვის სცენა მხოლოდ გართობის ადგილი არ იყო. ის ხშირად იყენებდა იმ სტერეოტიპებს, რომლებსაც მის მიმართ საზოგადოება ქმნიდა, რათა თავადვე ეთამაშა მათთვის და გაეკრიტიკებინა რასისტული და კოლონიალისტური წარმოდგენები.
პარიზში ის ნამდვილ სუპერვარსკვლავად იქცა- მღეროდა, ცეკვავდა, მონაწილეობდა ფილმებში და მოდის სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სახედაც იქცა.
მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმღერა - „J'ai deux amours“ („ორი სიყვარული მაქვს“) - პარიზისა და მისი სამშობლოსადმი სიყვარულს გამოხატავდა.
მაგრამ ყველაზე საინტერესო ნაწილი ჯერ არ დაწყებულა...
მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას ჟოზეფინ ბეიკერი უკვე საფრანგეთის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქალი იყო.
შეგვეძლო გვეგონა, რომ ასეთ ვარსკვლავს ომის დროს უბრალოდ უსაფრთხოდ ცხოვრება და სცენაზე დაბრუნება შეეძლო. ბეიკერმა კი სხვა გზა აირჩია.
ის საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობას შეუერთდა და ნაცისტების წინააღმდეგ მუშაობდა. მისი ცნობილი სტატუსი ამ საქმეში უპირატესობადაც იქცა - მას შეეძლო სხვადასხვა წრეში თავისუფლად გადაადგილება და ინფორმაციის მოპოვება ისე, რომ ყოველთვის ეჭვს არ იწვევდა.
ზოგიერთი კონფიდენციალური ინფორმაცია მან მუსიკალურ ნოტებში დამალა და უხილავი მელნითაც გადასცა. მოგვიანებით იგი საფრანგეთის საჰაერო ძალების ქალთა დანაყოფში მსახურობდა და ქვესროლფის/ქვემდგომი ოფიცრის წოდებაც მიიღო.
ომის შემდეგ მისი დამსახურება ოფიციალურადაც აღიარეს. ბეიკერს გადაეცა საფრანგეთის წინააღმდეგობის მედალი, Croix de Guerre და მოგვიანებით საპატიო ლეგიონის ორდენი.
ქალი, რომელიც რასიზმს სცენიდანვე ებრძოდა
ბეიკერისთვის ბრძოლა ომის დასრულებით არ დამთავრებულა.
ამერიკაში დაბრუნებისას ის კვლავ შეეჯახა რასობრივ სეგრეგაციას, იმ რეალობას, რომელსაც ბავშვობიდან იცნობდა. თუმცა ახლა უკვე ის მსოფლიო ვარსკვლავი იყო და საკუთარ გავლენას იყენებდა წინააღმდეგობისთვის.
ბეიკერი უარს ამბობდა იმ ღონისძიებებში მონაწილეობაზე, სადაც შავკანიან და თეთრკანიან მაყურებლებს ერთმანეთისგან ყოფდნენ. მისი მოთხოვნების გამო ზოგიერთ კლუბს აუდიტორიის ინტეგრირება უწევდა.
1963 წელს კი ჟოზეფინ ბეიკერი ვაშინგტონში გამართულ ისტორიულ March on Washington-ში მონაწილეობდა და სიტყვითაც გამოვიდა. იმავე მოძრაობაში მოგვიანებით მარტინ ლუთერ კინგი უმნიშვნელოვანეს ფიგურად იქცა.
ბეიკერისთვის ეს პირადი საკითხიც იყო - ქალი, რომელიც პარიზში უკვე თავისუფლების სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, ვერ ეგუებოდა იმას, რომ ამერიკაში სასტუმროში შესვლაც კი ან ჩვეულებრივი ყავის დალევაც ზოგჯერ რასობრივი დისკრიმინაციის გამო პრობლემად რჩებოდა.
„ცისარტყელას ტომი“
ჟოზეფინ ბეიკერის ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე ემოციური ნაწილია მისი ოჯახიც.
მან სხვადასხვა ქვეყნიდან და სხვადასხვა ეთნიკური წარმომავლობის ბავშვები იშვილა და მათ საკუთარ „ცისარტყელას ტომს“ უწოდებდა.
მისი იდეა მარტივი იყო: ეჩვენებინა, რომ განსხვავებული რასის, კულტურისა და წარმომავლობის ადამიანები ერთ ოჯახად შეიძლება ცხოვრობდნენ.
ბეიკერის ოჯახი მისთვის მხოლოდ პირადი ცხოვრება არ ყოფილა - ის იმ სამყაროს ერთგვარ ექსპერიმენტადაც იქცა, რომლის არსებობისაც თავად სჯეროდა: სამყაროსი, სადაც ადამიანებს კანის ფერი არ ყოფდა.
სცენაზე დაბრუნება სიცოცხლის ბოლომდე
ბეიკერის ცხოვრება ყოველთვის მარტივი არ ყოფილა. ფინანსური პრობლემებიც ჰქონდა და ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე მისი კარიერა არაერთხელ აღმოჩნდა საფრთხის წინაშე.
თუმცა სცენას საბოლოოდ მაინც ვერ შეელია.
1975 წელს, გარდაცვალებამდე რამდენიმე დღით ადრე, მან პარიზში საიუბილეო შოუ გამართა. წარმოდგენა სრულად გაიყიდა და მაყურებელმა მას ხანგრძლივი ოვაციებით უპასუხა.
რამდენიმე დღის შემდეგ, 12 აპრილს, ჟოზეფინ ბეიკერი გარდაიცვალა.
ქალი, რომელიც პანთეონში მოხვდა
ჟოზეფინ ბეიკერის ისტორია სიკვდილით არ დასრულებულა.
2021 წლის 30 ნოემბერს ის საფრანგეთის პანთეონში სიმბოლურად დაკრძალეს/შეიყვანეს - ადგილი, სადაც საფრანგეთი ქვეყნისთვის გამორჩეულად მნიშვნელოვანი ადამიანების ხსოვნას პატივს მიაგებს.
ბეიკერი პანთეონში შესული მეხუთე ქალი და პირველი შავკანიანი ქალი გახდა. საფრანგეთმა ამით პატივი მიაგო არა მხოლოდ მსოფლიო დონის არტისტს, არამედ წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილესა და რასიზმის წინააღმდეგ მებრძოლ აქტივისტს.
მისი ისტორია სწორედ ამიტომ არის განსაკუთრებული.
ჟოზეფინ ბეიკერი შეიძლება გახსოვდეთ როგორც ქალი ბანანის ქვედაბოლოში, როგორც პარიზის ღამის ცხოვრების ლეგენდა ან როგორც „J'ai deux amours“-ის მომღერალი.
მაგრამ ამ ბრჭყვიალა იმიჯის მიღმა იდგა ქალი, რომელმაც სიღარიბიდან მსოფლიო სცენამდე მიაღწია, ნაცისტების წინააღმდეგ იმუშავა, რასიზმს დაუპირისპირდა, სხვადასხვა ეროვნების ბავშვები ერთ ოჯახად შეკრიბა და საბოლოოდ საფრანგეთის ეროვნულ სიმბოლოდ იქცა.